Q&A insolventie

Inwerkingtreding van het nieuwe insolventierecht en algemeen kader

Wanneer trad het nieuwe insolventierecht in werking?

Het nieuwe insolventierecht is in werking getreden op 1 mei 2018.

Waar is het nieuwe insolventierecht terug te vinden?

In boek XX ‘insolventie van ondernemingen’ van het Wetboek van Economisch recht (WER). De definities zijn terug te vinden in boek I ‘definities’ van het WER.

Is de nieuwe insolventiewet positief voor de architect?

Ja vermits de openstelling van het insolventierecht voor architecten een einde maakt aan de ongelijke behandeling tussen handelaars en vrij beroepsbeoefenaars in financiële moeilijkheden. De architect dient bij financiële moeilijkheden niet langer zijn toevlucht te nemen tot de collectieve schuldenregeling die vooral is afgestemd op particulieren. De architect kan net als alle andere ondernemingen gebruik maken van de mogelijkheden die het insolventierecht biedt.

Wat wijzigt er voor de architect?

Sinds 1 mei 2018 kan een architect bij vermoedelijke financiële moeilijkheden worden opgeroepen voor de kamer voor ondernemingen in moeilijkheden binnen de ondernemingsrechtbank, kan hij een gerechtelijke reorganisatie starten om (een deel van) zijn onderneming te redden of kan hij failliet worden verklaard.

Wat is een onderneming?

Een onderneming is volgens het Wetboek van Economisch Recht elk van volgende organisaties (i) iedere natuurlijke persoon die zelfstandig een beroepsactiviteit uitoefent (ii) iedere rechtspersoon en (iii) iedere andere organisatie zonder rechtspersoonlijkheid. Een vrij beroepsbeoefenaar is op basis van deze definitie een onderneming. Zijn in principe geen ondernemingen: (i) iedere organisatie zonder rechtspersoonlijkheid die geen uitkeringsoogmerk heeft en die ook in feite geen uitkeringen verricht aan haar leden of aan personen die een beslissende invloed uitoefenen op het beleid van de organisatie (ii) iedere publiekrechtelijke rechtspersoon die geen goederen of diensten aanbiedt op een markt en (iii) de Federale Staat, de gewesten, de gemeenschappen, de provincies, de hulpverleningszones, de prezones, de Brusselse Agglomeratie, de gemeenten, de meergemeentezones, de binnengemeentelijke territoriale organen, de Franse Gemeenschapscommissie, de Vlaamse Gemeenschapscommissie, de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie en de openbare centra voor maatschappelijk welzijn.

Wat is een insolventieprocedure? Is het een faillissementsprocedure?

De term ‘insolventieprocedure’ is een overkoepelend begrip voor twee gerechtelijke procedures die openstaan voor een onderneming in moeilijkheden: de faillissementsprocedure en de procedure van gerechtelijke reorganisatie. Een faillissementsprocedure is dus niet de enige uitweg voor een onderneming in moeilijkheden.

Zijn er buiten de opstart van een gerechtelijke insolventieprocedure nog andere mogelijkheden voor een onderneming in moeilijkheden?

Ja, een onderneming in moeilijkheden kan een buitengerechtelijk minnelijk akkoord onderhandelen met twee of meer van zijn schuldeisers om een oplossing te vinden voor zijn niet betaalde schulden en kan zich hierin laten bijstaan door een ondernemingsbemiddelaar.

Opsporing van ondernemingen in moeilijkheden

Hoe weet de ondernemingsrechtbank van mogelijke financiële moeilijkheden van ondernemingen?

De kamer voor ondernemingen in moeilijkheden binnen de ondernemingsrechtbank spoort actief de ondernemingen in moeilijkheden op aan de hand van zogenaamde knipperlichten (bv. achterstallige sociale zekerheidsbijdragen, btw, bedrijfsvoorheffing,…). De kamer kan een vertrouwelijk onderzoek starten en de onderneming in moeilijkheden oproepen.

Buitengerechtelijk minnelijk akkoord

Wat houdt de onderhandeling van een buitengerechtelijk minnelijk akkoord in?

Een onderneming in moeilijkheden kan aan ten minste twee schuldeisers een minnelijk akkoord voorstellen met het oog op de reorganisatie van het geheel of een gedeelte van zijn activa of activiteiten. Hij kan hem hierin laten begeleiden door een ondernemingsbemiddelaar. De inhoud van dit minnelijk akkoord is vrij en het minnelijk akkoord is vertrouwelijk. Het minnelijk akkoord mag niet worden gecommuniceerd aan derden zonder de toestemming van de onderneming in moeilijkheden.

Ondernemingsbemiddelaar

Wat is een ondernemingsbemiddelaar en wat doet deze?

Een ondernemingsbemiddelaar wordt enkel door de rechtbank aangesteld op verzoek van de onderneming in moeilijkheden. Een ondernemingsbemiddelaar is geen insolventiefunctionaris (zie verder). Het verzoek tot aanstelling van een ondernemingsbemiddelaar is aan geen voorwaarden onderworpen en kan zelfs mondeling gebeuren. De ondernemingsbemiddelaar kan zijn opdracht uitvoeren zowel binnen als buiten een gerechtelijke reorganisatie. Zijn opdracht kan bestaan uit de voorbereiding en de bevordering van de afsluiting van een minnelijk akkoord, het verkrijgen van het akkoord van de schuldeisers over het reorganisatieplan en het faciliteren van een overdracht onder gerechtelijk gezag.

De insolventiefunctionaris

Wat is een insolventiefunctionaris?

Een insolventiefunctionaris is een persoon die door de ondernemingsrechtbank wordt aangesteld op basis van de insolventiewetgeving om een of meer welbepaalde opdrachten te vervullen. Deze insolventiefunctionaris dient in bepaalde gevallen een architect te zijn.

Waarom is een insolventiefunctionaris in bepaalde gevallen een architect?

Ondernemingsrechtbanken zijn niet vertrouwd met de uitoefening van het beroep van architect en de deontologische regels die hierop van toepassing zijn. Om die reden schrijft de wet voor dat in bepaalde gevallen een insolventiefunctionaris-architect in de insolventieprocedure wordt betrokken.

Wanneer moet een insolventiefunctionaris een architect zijn?

Bij de faillietverklaring van een architect of bij de overdracht van een architectenonderneming onder gerechtelijk gezag moet er een bijkomende insolventiefunctionaris-architect worden aangesteld door de rechtbank. Bij faillissement is dat een medecurator, bij de overdracht onder gerechtelijk gezag is dat een extra gerechtsmandataris. In deze gevallen dient de rechtbank een architect te kiezen op basis van de lijst die de Orde van architecten hem ter beschikking stelt.

Wanneer kan een insolventiefunctionaris een architect zijn?

Wanneer een rechtbank een insolventiefunctionaris aanstelt bij voorlopige maatregel ten aanzien van een architect in moeilijkheden. Het valt te verwachten dat de rechtbank de aanstelling van een architect als insolventiefunctionaris regelmatig nodig zal achten. In dat geval kan de rechtbank een architect kiezen op basis van de lijst die de Orde van architecten hem ter beschikking stelt.

Wat is een voorlopige maatregel?

Een voorlopige maatregel is een beveiligingsmaatregel die de rechtbank neemt ten aanzien van een onderneming in moeilijkheden indien aan bepaalde wettelijke voorwaarden is voldaan. Een voorlopige maatregel kan bestaan uit een aanstelling van een gerechtsmandataris of een voorlopig bewindvoerder.

Wat doet een insolventiefunctionaris-architect?

Een insolventiefunctionaris-architect verleent in het algemeen bijstand in een insolventieprocedure en verstrekt onder meer advies over de uitoefening van het beroep van architect en de wettelijke en deontologische regels die hierop van toepassing zijn.

Welke waarborgen dient een insolventiefunctionaris te bieden?

Een insolventiefunctionaris dient bekwaam te zijn, ervaring te hebben en onafhankelijk en onpartijdig te zijn. Hij wordt door de rechtbank gekozen op grond van zijn kwaliteiten en volgens de noodwendigheden van de zaak. Een insolventiefunctionaris dient zijn beroepsaansprakelijkheid te verzekeren.

Kan een architect, eenmaal opgenomen op de lijst van insolventiefunctionarissen, een opdracht van insolventiefunctionaris weigeren?

Ja, een architect die is opgenomen op de lijst van insolventiefunctionarissen mag vrij beslissen of hij een opdracht aanneemt of niet.

Wordt een insolventiefunctionaris vergoed?

Ja, een insolventiefunctionaris ontvangt een vergoeding.

>>> LEES HIER MEER OVER DE VERGOEDING VAN EEN INSOLVENTIEFUNCTIONARIS >>>

Waarom is het belangrijk om zich kandidaat te stellen voor een opdracht van insolventiefunctionaris?

Vermits de ondernemingsrechtbanken niet vertrouwd zijn met de uitoefening van het beroep van architect is het van groot belang dat een insolventiefunctionaris-architect wordt betrokken in de procedure. Als insolventiefunctionaris-architect draagt u bij tot de aanrijking van oplossingen voor confraters in financiële moeilijkheden.

Wat zijn de voorwaarden voor kandidaatstelling?

De architect natuurlijke persoon die zich kandidaat wil stellen voor een opdracht van insolventiefunctionaris dient minstens 10 jaar ingeschreven te zijn op een van de tabellen van de Orde van architecten binnen een periode van 15 jaar voorafgaand aan zijn kandidatuurstelling. Hij dient actueel te zijn ingeschreven onder het deontologisch statuut van zelfstandig architect en mag niet onderworpen zijn aan een lopende tuchtstraf van schorsing noch onderworpen zijn geweest aan een of meer tuchtstraffen van schorsing waarvoor geen eerherstel werd verkregen. De architect mag zijn opdracht van insolventiefunctionaris niet combineren met een benoeming als rechter in ondernemingszaken.

De verschillende types insolventiefunctionarissen en hun opdrachten

Welke types insolventiefunctionarissen bestaan er?

Volgende personen zijn insolventiefunctionarissen: de gerechtsmandataris, de voorlopig bewindvoerder, de gerechtsmandataris bij de overdracht onder gerechtelijk gezag, de curator en de medecurator. Enkel de opdracht van curator staat niet open voor een architect vermits de curator een advocaat dient te zijn.

De gerechtsmandataris

Wat doet een gerechtsmandataris?

De gerechtsmandataris heeft een bijstandsfunctie. Hij dient de continuïteit van de onderneming in moeilijkheden te helpen herstellen. Hoe deze continuïteit dient te worden hersteld en hoe lang de opdracht van de gerechtsmandataris duurt, wordt bepaald door de rechtbank.

Wanneer wordt een gerechtsmandataris aangesteld?

Een gerechtsmandataris wordt aangesteld bij kennelijk grove tekortkoming (een fout is niet vereist) van een onderneming in moeilijkheden of van een van haar organen (bv. een bestuurder van de onderneming) die haar continuïteit of economische activiteiten in gevaar brengt.

Wie stelt een gerechtsmandataris aan?

De voorzitter van de rechtbank in kort geding, op verzoek van het openbaar ministerie of elke belanghebbende (bv. een schuldeiser). Het kort geding is een soort spoedprocedure.

Hoe wordt een gerechtsmandataris aangesteld?

Bij voorlopige maatregel.

De voorlopig bewindvoerder

Wat doet een voorlopig bewindvoerder?

De voorlopig bewindvoerder neemt geheel of gedeeltelijk het beheer en het bestuur van de onderneming over. De voorlopig bewindvoerder dient vertrouwd te zijn met het bestuur van een onderneming en met boekhouden. Zijn opdracht wordt bepaald door de rechtbank.

Wanneer wordt een voorlopig bewindvoerder aangesteld?

Een voorlopig bewindvoerder wordt aangesteld bij kennelijk grove fout (bv. plegen van ernstige fiscale fraude) van een onderneming in moeilijkheden of van een van haar organen (bv. een bestuurder van de onderneming) tijdens de procedure van gerechtelijke reorganisatie. Daarnaast kan een voorlopig bewindvoerder worden aangesteld wanneer er gewichtige, bepaalde en met elkaar overeenstemmende aanwijzingen bestaan dat de voorwaarden voor een faillissement zijn vervuld (de onderneming in moeilijkheden bevindt zich in een staat van faillissement).

Wie stelt een voorlopig bewindvoerder aan tijdens de gerechtelijke reorganisatie?

De rechtbank op verzoek van het openbaar ministerie of elke belanghebbende.

Wie stelt een voorlopig bewindvoerder aan bij vermoedelijke vervulling van de faillissementsvoorwaarden?

De voorzitter van de rechtbank op verzoek van elke belanghebbende of ambtshalve (op eigen initiatief van de rechter).

Hoe wordt een voorlopig bewindvoerder aangesteld?

Bij voorlopige maatregel.

De gerechtsmandataris voor de overdracht onder gerechtelijk gezag

Wat doet een gerechtsmandataris voor de overdracht onder gerechtelijk gezag?

De gerechtsmandataris voor de overdracht onder gerechtelijk gezag organiseert en realiseert de geheel of gedeeltelijke overdracht (verkoop) voor de onderneming in moeilijkheden.

Wanneer wordt een gerechtsmandataris voor de overdracht onder gerechtelijk gezag aangesteld?

Een gerechtsmandataris voor de overdracht onder gerechtelijk gezag wordt aangesteld bij de gerechtelijke reorganisatie door overdracht onder gerechtelijk gezag.

Wie stelt een gerechtsmandataris voor de overdracht onder gerechtelijk gezag aan?

De rechtbank met instemming van de onderneming in moeilijkheden of onder bepaalde voorwaarden op dagvaarding van de procureur des Konings, een schuldeiser of eenieder die belang heeft om het geheel of een gedeelte van de onderneming te verwerven.

Hoe wordt een gerechtsmandataris voor de overdracht onder gerechtelijk gezag aangesteld?

Een gerechtsmandataris wordt aangewezen in het vonnis dat de overdracht onder gerechtelijk gezag beveelt.

De curator en de medecurator

Wat doet een curator?

Een curator dient het vermogen van een gefailleerde te beheren en te vereffenen (ten gelde te maken) en de opbrengst ervan te verdelen onder de schuldeisers. Een curator dient steeds een advocaat te zijn.

Wat doet een medecurator?

Een medecurator staat een curator bij in de vereffening van het faillissement en verstrekt advies over de beroepstechnische aspecten en de regels die voortvloeien uit de wetten en de deontologie van het beroep van architect.

Wanneer wordt een medecurator aangesteld?

Een medecurator wordt naast een curator aangesteld bij de faillietverklaring van een vrij beroepsbeoefenaar.

Wie stelt een curator en een medecurator aan?

De rechtbank.

Hoe wordt een medecurator aangesteld?

Indien de gefailleerde een architectenonderneming is, wijst de rechtbank in zijn vonnis van faillietverklaring een medecurator aan die een ingeschreven architect is.

Gerechtelijke reorganisatie

Wat is een gerechtelijke reorganisatie?

Het doel van de gerechtelijke reorganisatie is het behoud van de onderneming. De gerechtelijke reorganisatie is een gerechtelijke procedure die de schuldenaar in staat stelt om (een deel van) zijn onderneming of activiteiten te redden. De schuldenaar geniet van een opschorting van betaling en zal tijdens deze periode ofwel een minnelijk akkoord onderhandelen, ofwel een collectief akkoord voorleggen aan de schuldeisers en de rechtbank, ofwel de activiteiten overdragen door een overdracht onder gerechtelijk gezag.

Wat houdt een opschorting van betaling in?

Een opschorting van betaling houdt in dat de onderneming in moeilijkheden haar schulden niet moet betalen gedurende een termijn van zes maanden die enkel onder strikte voorwaarden kan worden verlengd. Gedurende deze termijn is de onderneming in moeilijkheden niet verplicht om aangifte van faillissement te doen.

Wat houdt de onderhandeling van een minnelijk akkoord in?

Bij de onderhandeling van een minnelijk akkoord maakt de onderneming in moeilijkheden afspraken met twee of meer van zijn schuldeisers over de wijze van terugbetaling van zijn schulden.

Wat is het verschil tussen een minnelijk akkoord binnen gerechtelijke reorganisatie en een minnelijk akkoord buiten gerechtelijke reorganisatie?

Een gerechtelijk minnelijk akkoord dat werd afgesloten binnen de procedure van gerechtelijke reorganisatie dient altijd te worden bekrachtigd door de rechtbank die het akkoord uitvoerbaar verklaart. Een buitengerechtelijk minnelijk akkoord dat wordt afgesloten buiten de gerechtelijke reorganisatie dient niet te worden gehomologeerd door de rechtbank. Bovendien wordt het informeel minnelijk akkoord niet gepubliceerd en blijft dit vertrouwelijk.

Wat houdt de onderhandeling van een collectief akkoord in?

De procedure van het collectief akkoord heeft tot doel een akkoord van de schuldeisers te verkrijgen over een reorganisatieplan. Het reorganisatieplan bestaat uit twee gedeeltes: het beschrijvend en het bepalend gedeelte. Het beschrijvend gedeelte van het plan omvat de staat van de onderneming, de moeilijkheden die ze ondervindt en de middelen waarmede zij deze wil verhelpen. Het bepalend gedeelte bepaalt de maatregelen om aan de schulden te kunnen voldoen (bv. door middel van betalingstermijnen).

Wat is een overdracht onder gerechtelijk gezag?

Een overdracht onder gerechtelijk gezag is een geheel of gedeeltelijke verkoop van de activiteiten van een onderneming in moeilijkheden aan een of meer derden.

Hoe kan een gerechtelijke reorganisatie worden opgestart?

De onderneming in moeilijkheden kan zelf een verzoekschrift met verplichte stavingsstukken indienen bij de bevoegde ondernemingsrechtbank. Ook het openbaar ministerie of iedere belanghebbende kan de opstart van een gerechtelijke reorganisatie van een onderneming in moeilijkheden vragen.

Faillissement

Wanneer is een onderneming failliet?

Een onderneming is failliet indien zij op duurzame wijze is gestopt met het betalen van haar schuldeisers en geen nieuw krediet meer kan krijgen om haar schulden af te lossen. Een faillissement wordt vastgesteld door een ondernemingsrechtbank.

Dient een onderneming zichzelf failliet te laten verklaren of volstaat het dat een schuldeiser de faillissementsprocedure opstart?

Een onderneming die zijn schuldeisers niet meer kan terug betalen en geen krediet meer verkrijgt is verplicht om binnen een maand nadat hij heeft opgehouden te betalen zelf aangifte te doen van faillissement bij de bevoegde ondernemingsrechtbank. Doet de onderneming in moeilijkheden dit niet, dan kunnen de huidige of gewezen bestuurders van de onderneming persoonlijk aansprakelijk worden gesteld voor het geheel of een deel van de restschulden van de onderneming die overblijven na faillissement.

Hoe dient een onderneming aangifte te doen van faillissement?

De aangifte dient in beginsel elektronisch te gebeuren via het Centraal Register Solvabiliteit ‘RegSol’. Indien de onderneming in moeilijkheden niet in de mogelijkheid is om een elektronische aangifte te doen kan de aangifte gebeuren door neerlegging van een akte ter griffie.

Wat houdt een faillissementsprocedure in?

De faillissementsprocedure sterkt ertoe het vermogen van een gefailleerde onder bevoegdheid van een curator te plaatsen die belast is het vermogen van de gefailleerde te beheren en te vereffenen (ten gelde maken) en de opbrengst te verdelen onder de schuldeisers.

Kan een gefailleerde beschikken over goederen die zijn verkregen na het faillissement op grond van een oorzaak die dateert van na het faillissement?

Ja. Deze bepaling is nieuw in de insolventiewet en stimuleert een onderneming om zijn activiteit verder te zetten vermits deze inkomsten niet meer worden gebruikt om de schuldeisers te betalen.

Wat gebeurt er met mijn architectenvennootschap na de sluiting van het faillissement?

Indien een architectenvennootschap wordt failliet verklaard, zal deze na de sluiting van het faillissement ophouden te bestaan. Dit geldt zowel voor ingeschreven architectenvennootschappen als voor niet ingeschreven architectenvennootschappen.

Wat indien er nog restschulden overblijven na de sluiting van het faillissement?

Indien de gefailleerde een natuurlijke persoon is, worden de restschulden op zijn verzoek in principe kwijtgescholden. Dit laat hem toe om een nieuwe onderneming te starten zonder schulden uit het verleden. Elke belanghebbende kan echter vragen om de kwijtschelding van restschulden slechts voor een deel toe te kennen of volledig te weigeren indien de gefailleerde kennelijk grove fouten heeft begaan die hebben bijgedragen tot het faillissement.