Nieuwe federale regering voert strijd op tegen schijnzelfstandigheid
In haar regeerakkoord kondigt de nieuwe federale regering concrete maatregelen aan tegen schijnzelfstandigheid. Daarbij worden architectuurwerkers expliciet genoemd.
“De strijd tegen schijnzelfstandigheid en schijnwerknemerschap wordt verder versterkt”, zo staat het in het regeerakkoord. De nieuwe federale regering kondigt ook meer controles aan: “Schijnzelfstandigheid binnen de professionele diensten, zoals de situatie van bijvoorbeeld sommige architectuurwerkers, wordt bestreden. Daartoe worden de controles op de praktijk van schijnzelfstandigheid versterkt. De impact van deze controles worden geëvalueerd. (…) Daarnaast bestrijden we schijnzelfstandigheid bij zelfstandigen in bijberoep.”
Vooral probleem bij jonge architecten
Het probleem van schijnzelfstandigheid werd ook al in 2023 aangekaart door een grote groep jonge architecten, met heel wat media-aandacht tot gevolg. De Vlaamse Raad van de Orde van Architecten besloot daarop tot de inrichting van een interne Denktank, die uitsluitend bestaat uit jonge architecten.
Voorzitter Jos Leyssens omschrijft het als volgt: “In elk van de vijf Vlaamse provinciale Raden werden twee jonge architecten verkozen door hun generatiegenoten om onder meer samen na te denken over de toekomst van het beroep, het statuut van de architecten en de structuur en de werking van onze organisatie."
"De kwestie van ‘schijnzelfstandigheid’ hangt samen met de veelheid van problematieken waaronder onze sector gebukt gaat. Het verloningskader is veelal het gevolg van een gebrek aan correcte valorisatie van ons werk. De manier waarop bijvoorbeeld heel wat overheden en particuliere initiatiefnemers omgaan met de aanbesteding van architectuuropdrachten, is volstrekt onhoudbaar.
"De architecten zijn wellicht de enige beroepsgroep die – door de in ons land gangbare aanduidingsprocedures - verplicht zijn om een groot deel van de job uit te oefenen zonder dat zij daarvoor zekerheid hebben op betaling. Ook de veelheid van taken en verantwoordelijkheden die er voor de architecten de laatste decennia zijn bijgekomen, maken een grondige herpositionering noodzakelijk.”
In navolging van de discussie binnen de architectuurwereld diende volksvertegenwoordiger Anja Vanrobaeys een wetsvoorstel in om de problematiek aan de kaak te stellen. De nieuwe federale regering pikt daarop in en kondigt in het regeerakkoord aan maatregelen te willen nemen.
Volgende stappen van de Orde van Architecten
De Vlaamse Raad van de Orde van Architecten is verbaasd dat de architectuurwerkers in het regeerakkoord als enige beroepscategorie genoemd worden in de strijd tegen schijnzelfstandigheid. Het lijkt erop dat de federale overheid een heksenjacht wil organiseren in onze sector. Want blijkbaar wordt er over advocaten of andere vrije beroepers niets vermeld, terwijl die nochtans op dezelfde manier als de architecten binnen kantoren met elkaar samenwerken.
Vorig jaar al bestelde de Vlaamse Raad van de Orde van Architecten bij de KU Leuven een studieopdracht om de verloning in de architectuursector in kaart te brengen. In het parlementair debat over het wetsvoorstel Vanrobaeys over schijnzelfstandigheid werd door de indiener al toegezegd om de resultaten van die studie te zullen gebruiken om het debat met de juiste feiten en cijfers te kunnen voeren.
De Vlaamse Raad zal zo spoedig mogelijk in overleg met de minister treden om de juiste context van de samenwerkingen in onze sector te duiden, onbezonnen controles te vermijden en onze beroepsuitoefening in het juiste perspectief te plaatsen.
Wat is schijnzelfstandigheid?*
Schijnzelfstandigen zijn werknemers die, goed- of kwaadschiks, het sociaal statuut van de zelfstandige aannemen, terwijl zij in werkelijkheid hun beroepsactiviteit uitoefenen onder het gezag van een werkgever, en dus in de hoedanigheid van loontrekkende.
Schijnzelfstandigheid is een vorm van sociale fraude, die zwaar kan bestraft worden. Om na te gaan of er sprake is van schijnzelfstandigheid worden vier criteria getoetst:
- de vrije wil van de partijen in de keuze van hun samenwerkingsvorm;
- de vrijheid van de zelfstandige om de arbeidstijd te organiseren;
- de vrijheid van de zelfstandige om zelf het werk te organiseren;
- de mogelijkheid om hiërarchische controle uit te oefenen: de zelfstandige wordt niet gecontroleerd door de opdrachtgever.
Als men voldoende kan bewijzen dat men zelfstandige is, dan is er geen probleem.
De Rijksdienst voor Sociale Zekerheid controleert of bepaalde zelfstandigen niet in werkelijkheid schijnzelfstandigen zijn. Als zij vaststelt dat het inderdaad om schijnzelfstandigheid gaat, kan ze een herziening van de sociale bijdragen eisen. Als een arbeidsrelatie onduidelijk is, kan de Commissie ter regeling van de Arbeidsrelatie van de Federale Overheidsdienst Sociale Zekerheid de knoop doorhakken. Zij zal beslissen of iemand als zelfstandige of als werknemer moet worden beschouwd.
*Bronnen: