Nieuwjaarsreceptie Orde van Architecten - Vlaamse Raad in het teken van Artificiële Intelligentie in de architectuur

De avond werd geopend door een keynote van trendanalist Herman Konings. Als psycholoog kijkt hij naar het veranderend gedrag van mensen. In zijn presentatie gaf hij een boeiend inzicht over hoe de verschillende generaties omgaan met nieuwe technologieën, waaronder ook artificiële intelligentie, en hoe die een invloed hebben op ons dagelijks leven. 

Na de keynote introduceerde moderator Hanne Decoutere de drie panelleden voor een gesprek over artificiële intelligentie in de architectuur: Vincent Macris, architect en oprichter van Atelier Claar, professor Andrew Vande Moere van de KU Leuven, en Johan Hanssens, secretaris-generaal van het departement Werk, Economie, Wetenschap, Innovatie en Sociale Economie.

De opkomst van AI in de architectuur

Het panelgesprek begon met de vraag of de opkomst van AI in de architectuur plotseling was. Vincent Macris: "AI is heel snel op het toneel gekomen en de evolutie gaat steeds sneller. Veel architectenbureaus en universiteiten experimenteren nu met hoe AI toegepast kan worden."

Professor Andrew Vande Moere voegde hieraan toe: "AI bestaat al heel lang, maar wat nu vooral ontwikkeld wordt, is generatieve AI die antwoorden geeft die niet noodzakelijk getraind zijn geweest. Dit bootst creativiteit en cognitief denken na."

Johan Hanssens benadrukte de snelle adoptie van AI in het Vlaamse bedrijfsleven, maar wees ook op de uitdagingen: "Er zijn grote verschillen tussen grote bedrijven en KMO's. Het wordt een uitdaging om alle Vlaamse economische sectoren mee te krijgen in het verhaal."

AI in de bouwsector

De bouwsector loopt volgens Vincent Macris iets achter op andere industrieën wat betreft AI-adoptie: "De bouwsector is nogal gefragmenteerd en veel data wordt niet gebruikt. Maar met de digitalisatie en het BIM-verhaal komt er een verandering." Johan Hanssens bevestigde dit en sprak over de inspanningen van de sectorfederatie en de Vlaamse overheid om de digitalisering te ondersteunen.

Onderzoek naar nieuwe technologieën

Andrew Vande Moere gaf een overzicht van zijn onderzoek naar nieuwe technologieën in de architectuur, waaronder virtual reality, augmented reality, media-architectuur en robotica. Hij toonde voorbeelden van hoe AI gebruikt kan worden om ontwerpen te maken en aan te passen: "We kijken hoe robots materiaalexpressies kunnen maken die heel artisanaal uitzien. Een recent project gebruikt robots om layouts dynamisch te veranderen." Hij liet ook zien hoe AI gebruikt kan worden om grondplannen te maken en aan te passen op basis van tekstuele of verbale prompts. 

AI in simulaties en werfbezoeken

Professor Andrew Vande Moere besprak de toepassing van AI in energie-simulaties en werfbezoeken. Hij legde uit dat energie-simulaties vaak aan het einde van het ontwerpproces plaatsvinden vanwege de hoeveelheid tijd en informatie die nodig is. AI kan echter al vroeg in het proces inschattingen maken op basis van bestaande data: "AI kan al heel vroeg beginnen inschatten wat de energieprestatie zou kunnen zijn, wat architecten interesseert om een ruw getal terug te krijgen." Hij gaf ook een voorbeeld van een robot van Boston Dynamics die 's nachts werfbezoeken kan uitvoeren, 3D-scans maakt en deze vergelijkt met de geplande geometrie: "AI kan foto's interpreteren, weet exact wat er op een foto staat en kan melden hoe slordig je werf eruitziet of dat het gebouwd is zoals het zou moeten."

Voorbeelden van succesvolle AI-implementaties

Vincent Macris gaf voorbeelden van slimme gebouwen die hun duurzaamheid real-time kunnen aanpassen en van evolutionaire algoritmes die parameters modellen trainen om geoptimaliseerde varianten te creëren: "Gebouwen kunnen hun eigen duurzaamheid real-time aanpassen door bijvoorbeeld zonnewering automatisch in en uit te klappen en de verwarming af te stemmen op elektriciteitsverbruik."

Johan Hanssens benadrukte de productiviteitswinst door AI en de impact op de arbeidsmarkt: "Ongeveer 60% van de jobs in België zal een effectieve impact ondergaan van artificiële intelligentie. Technologie zal sommige jobs versterken, maar andere verdringen."

Welke taken AI niet kan of zou moeten overnemen

Het gesprek ging verder over welke taken AI wel en niet zou moeten overnemen. Andrew Vande Moere benadrukte het belang van menselijke interactie en besluitvorming: "Het omgaan met de klant, de aannemer en technische problemen op de werf zijn intermenselijke problemen die AI niet zomaar kan overnemen."

Vincent Macris voegde hieraan toe: "Als architect heb je grote verantwoordelijkheden, zowel creatief als maatschappelijk. AI moet gezien worden als een ondersteunende assistent, maar de uiteindelijke beslissingen moeten door de architect zelf genomen worden."

Nieuwe ontwerpmogelijkheden met AI

Vincent Macris besprak een generatieve ontwerptool die hij aan de UHasselt heeft ontwikkeld. Deze tool biedt realtime feedback over energieprestaties in vroege ontwerpfases: "Het idee was om een parametersmodel te maken waar je snel een volume kon ontwerpen en dat rechtstreeks gekoppeld is met het EPB-berekeningsmodel. Hierdoor krijg je instant feedback op je ontwerpbeslissingen." Hij benadrukte het belang van AI in het ontwerpproces en de noodzaak om bij te blijven met technologische ontwikkelingen: "Wij zijn geïnspireerd door wat AI kan, maar ook een beetje geïntimideerd omdat het zo snel jobs kan overnemen die voordien heel creatief waren."

VIDEO "Maakt AI ons werk pas echt fijn?" 

In zijn video met de titel "Maakt AI ons werk pas echt fijn?" toonde hij de mogelijkheden van AI in de architectuur en illustreerde hoe AI creatieve processen kan versnellen en vereenvoudigen. "De videoclip is eigenlijk 90% uit AI-materiaal gemaakt en helemaal gebaseerd op het muziekstuk wat gemaakt is door AI."

►► Bekijk de video op de website van Claar

Ondersteuning door de overheid

Johan Hanssens besprak de rol van de Vlaamse overheid in het ondersteunen van AI-initiatieven. Hij legde uit dat in 2017 een Vlaams beleidsplan voor artificiële intelligentie werd gelanceerd om Vlaanderen voorop te laten lopen in AI-onderzoek en -adoptie. Dit plan richt zich op vier groepen: kenniscentra, bedrijven, de overheid en burgers. "Het plan heeft drie blokken: academisch onderzoek, implementatie in de praktijk en maatschappelijk draagvlak voor nieuwe technologieën." Hij benadrukte ook de ethische vraagstukken rond AI, zoals de recente controverse rond AI in Smartschool, en het belang van een evenwichtige benadering.

Verder legde Johan Hanssens uit hoe het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen (VLAIO) bedrijven ondersteunt bij de adoptie van AI. "VLAIO is binnen de Vlaamse overheid het agentschap waar alle ondersteuning geconcentreerd zit naar ondernemingen toe in Vlaanderen. We moedigen bedrijven aan om gebruik te maken van de beschikbare middelen en ondersteuning om hun digitale maturiteit te verhogen en AI effectief te integreren in hun processen.”

Cybersecurity en ethische vraagstukken

Johan Hanssens benadrukte de noodzaak van cybersecurity in de context van digitalisering en AI. Hij wees op de kwetsbaarheid van digitale beveiliging en het belang van bewustwording: "Veel bedrijven zijn zich goed bewust van de mogelijkheden van digitalisering en AI, maar men is soms toch nog heel naïef over de gevaren die dat op het vlak van cybersecurity met zich meebrengt. Elke digitale evolutie vereist nieuwe regelgeving en Europa zoekt hierin een evenwicht tussen innovatie en maatschappelijke belangen.”

Andrew Vande Moere en Vincent Macris bespraken de uitdagingen van copyright in de architectuur. Andrew merkte op dat de beperkte beschikbaarheid van goed gelabelde data de vooruitgang belemmert: "De meeste plannen en modellen worden privaat gehouden en zijn niet goed gelabeld, wat de vooruitgang sterk beperkt." Vincent benadrukte het belang van auteursrecht en de ethische vragen die rijzen bij het gebruik van AI om werk in de stijl van anderen te creëren.

Toekomstvisie op AI in de architectuur

Andrew Vande Moere gaf een provocerende toekomstvisie waarin AI hersenactiviteiten meet tijdens het gebruik van virtual reality om te begrijpen hoe mensen omgevingen ervaren. Hij stelde dat deze data gebruikt kan worden om AI te trainen en ontwerpen te optimaliseren op basis van menselijke reacties. "We beginnen meer te begrijpen hoe mensen de omgeving tot zich nemen, wat naar welzijn en andere fysiologische effecten kijkt."

De moderator haalde een studie van McKinsey aan die stelt dat automatisering en AI meer jobs zullen transformeren dan elimineren. Vincent Macris en Johan Hanssens waren het eens dat menselijke creativiteit en interactie met machines de gouden combinatie is voor de toekomst van architecten. "Architecten zijn per definitie een zeer creatieve beroepsgroep. Technologie zal alleen maar versterkend werken."

Onderwijs en de rol van de overheid

Vincent Macris benadrukte de taak van het onderwijs om studenten voor te bereiden op de digitalisering van architectuur en kritisch te leren nadenken over AI. Andrew Vande Moere voegde toe dat het ontwerponderwijs zich moet aanpassen aan de nieuwe realiteit van AI. Johan Hanssens sprak over de rol van de overheid in het maximaliseren van productiviteit door technologie te gebruiken en de noodzaak om efficiënt en effectief te werken.

Blik op de toekomst

De panelleden gaven hun visie op de toekomst van AI in de bouwsector. Vincent Macris verwacht dat digitalisatie en data een grote rol zullen spelen, met AI die advies geeft op het gebied van energie, stabiliteit, duurzaamheid en circulariteit. Andrew Vande Moere benadrukte het belang van AI bij het vermijden van bouwfouten en het verbeteren van prijsinschattingen en klantinformatie. "Ik hoop dat de moeilijkheden en lastige taken van architecten als eerste zullen aangepakt worden."

Studie rond het inkomen van de architect en oproep voor btw-verlaging

Na het panelgesprek volgden de nieuwjaarswensen van Jos Leyssens, voorzitter van de Orde van Architecten. In zijn toespraak haalde hij drie punten aan. Eerste punt was het onderzoek naar de prestaties en het inkomen van de architect dat momenteel wordt uitgevoerd door onderzoekscentrum HIVA van de KU Leuven in opdracht van de Vlaamse Raad van de Orde van Architecten. Als tweede punt bedankte Jos Leyssens de 28 medewerkers van de Vlaamse Raad, de provinciale raden en Nationale Raad voor hun inzet. Het laatste punt was gericht naar de beleidsmakers. “We vragen heel uitdrukkelijk dat de btw op verbouwing en herbouw op 6% wordt gehouden voor verbouwing, maar ook op 6% wordt gebracht voor herbouw. We willen ook dat de overheid op de diensten die daarbij komen kijken, zoals onze prestaties, waar zij nu 21% vraagt, ook terugbrengt tot 6%. Daarnaast willen we aandacht en appreciatie krijgen van onze overheden voor de belangrijke toegevoegde waarde die de architect kan leveren in het bouwgebeuren. Verder wens ik in het kader van het recente voorstel van minister Depraetere specifiek te duiden dat de architect bij uitstek de best geplaatste specialist is om ook als renovatiebegeleider de bouwheren bij te staan.”

Na afloop van zijn speech nodigde voorzitter Jos Leyssens de aanwezigen uit voor de nieuwjaarsreceptie en het walking dinner.

Fotoreportage

►► Ga naar de volledige fotoreportage

Foto's: © Isabelle Pateer